Zichtbare planeten: welke planeten kun je met het blote oog zien?

Op een heldere avond kun je soms meer zien dan de maan en sterren: ook verschillende planeten zijn zichtbaar zonder telescoop. Vijf planeten zijn onder gunstige omstandigheden met het blote oog te zien: Mercurius, Venus, Mars, Jupiter en Saturnus. Welke je kunt waarnemen, hangt af van de datum, het tijdstip en je locatie. Planeten staan namelijk niet het hele jaar door op dezelfde plek aan de hemel.

Welke planeten zijn met het blote oog zichtbaar?

Venus: de heldere avond- of morgenster

Venus is meestal de opvallendste planeet aan de hemel. Ze wordt vaak de avondster of morgenster genoemd, omdat ze alleen rond zonsondergang of zonsopkomst zichtbaar is. Venus staat nooit ver van de zon aan de hemel en is daardoor niet de hele nacht te zien. Met een verrekijker of telescoop kun je soms de schijngestalten van Venus waarnemen, vergelijkbaar met de fasen van de maan.

Jupiter: helder en gemakkelijk te vinden

Jupiter is een van de helderste objecten aan de nachtelijke hemel. De planeet is vaak urenlang zichtbaar en lijkt op een opvallende, rustig schijnende ster. Met een verrekijker kun je bij gunstige omstandigheden de vier grootste manen van Jupiter zien als kleine lichtpuntjes naast de planeet.

Mars: de roodachtige planeet

Mars herken je vaak aan zijn oranje-rode kleur. De helderheid verandert gedurende het jaar: wanneer Mars relatief dicht bij de aarde staat, is hij veel opvallender dan wanneer hij verder weg staat. Met het blote oog zie je meestal geen details op het oppervlak; daarvoor is een telescoop nodig.

Saturnus: een rustige gouden stip

Saturnus is met het blote oog zichtbaar als een geelachtige of goudkleurige stip. De planeet lijkt meestal minder helder dan Venus en Jupiter. De beroemde ringen zijn niet te zien zonder hulpmiddel, maar met een kleine telescoop kun je ze vaak wel waarnemen.

Mercurius: laag boven de horizon

Mercurius is de lastigste van de vijf planeten om te vinden. Hij staat altijd dicht bij de zon en verschijnt daarom alleen korte tijd rond zonsopkomst of zonsondergang. Zoek op een plek met vrij uitzicht op de oostelijke horizon in de ochtend, of op de westelijke horizon in de avond. Een periode waarin Mercurius relatief ver van de zon aan de hemel staat, biedt de beste kans.

Kun je Uranus of Neptunus zien?

Uranus kan onder uitzonderlijk donkere omstandigheden soms nét met het blote oog zichtbaar zijn, maar meestal heb je een verrekijker nodig. Neptunus is veel te zwak om zonder optisch hulpmiddel te zien. Voor beide planeten is een sterrenkaart of sterrenkijkapp handig, omdat ze niet zo gemakkelijk opvallen tussen de sterren.

Zo vind je de planeten aan de hemel

• Controleer de datum en tijd. De zichtbaarheid verandert voortdurend. Gebruik een actuele sterrenkaart, planetarium-app of astronomische kalender.
• Kijk laag bij de horizon. Vooral Mercurius en Venus staan vaak laag. Een vrij uitzicht zonder gebouwen of bomen helpt.
• Zoek langs de ecliptica. De planeten verschijnen meestal in de buurt van de denkbeeldige baan die de zon door de hemel volgt, ook wel de ecliptica genoemd.
• Geef je ogen de tijd. Op een donkere plek wennen je ogen na ongeveer twintig minuten beter aan het donker. Vermijd fel licht van telefoons en zaklampen.
• Let op het verschil met sterren. Planeten schijnen vaak rustiger dan sterren, die door de atmosfeer meer lijken te twinkelen. Dit is een handige aanwijzing, maar geen vaste regel.

Een veilige waarschuwing

Kijk nooit met een verrekijker of telescoop naar de zon, en richt zulke instrumenten ook niet in de buurt ervan. Dat kan ernstig en blijvend oogletsel veroorzaken. Dit is vooral belangrijk bij het zoeken naar Mercurius of Venus overdag of rond zonsopkomst en zonsondergang.

Een mooie manier om de nachtelijke hemel te ontdekken

Planeten kijken hoeft niet ingewikkeld te zijn. Begin met de heldere planeten zoals Venus en Jupiter en gebruik een actuele hemelkaart om te controleren waar ze staan. Met wat geduld kun je ze vaak vanuit je eigen tuin of vanaf een donkere plek buiten de stad ontdekken. En als je eenmaal weet waar je moet kijken, wordt de hemel al snel een stuk herkenbaarder.

 

5 tips om planeten aan de hemel te spotten

1. Controleer een sterrenkaart voor actuele planeetstanden.
2. Kijk bij helder weer naar planeten laag boven de horizon.
3. Venus is vaak opvallend helder rond zonsondergang of zonsopkomst.
4. Mars herken je soms aan zijn roodachtige kleur.
5. Gebruik een verrekijker voor Jupiter en zijn helderste manen.

Controleer een sterrenkaart voor actuele planeetstanden.

Controleer vóór je naar buiten gaat een actuele sterrenkaart of planetarium-app om te zien waar de planeten staan en wanneer ze zichtbaar zijn. Hun positie aan de hemel verandert voortdurend, dus zo weet je in welke richting je moet kijken en voorkom je dat je een heldere planeet mist.

Kijk bij helder weer naar planeten laag boven de horizon.

Kijk bij helder weer ook laag boven de horizon: planeten zoals Mercurius en Venus staan daar vaak kort na zonsondergang of vóór zonsopkomst. Kies een plek met vrij uitzicht, bijvoorbeeld zonder hoge gebouwen of bomen, en controleer vooraf waar de planeet aan de hemel staat. Wacht wel tot de zon onder is voordat je de avondhemel afspeurt en kijk nooit met een verrekijker of telescoop in de richting van de zon.

Venus is vaak opvallend helder rond zonsondergang of zonsopkomst.

Venus is vaak een van de opvallendste lichtpunten aan de hemel. Rond zonsondergang kun je haar laag in het westen zien, terwijl ze rond zonsopkomst laag in het oosten kan staan. Omdat Venus dicht bij de zon lijkt te blijven, is ze meestal maar korte tijd vóór zonsopkomst of na zonsondergang zichtbaar. Zoek op een plek met vrij uitzicht op de horizon en controleer vooraf waar Venus die dag staat.

Mars herken je soms aan zijn roodachtige kleur.

Mars herken je soms aan zijn roodachtige of oranje gloed. De planeet valt vooral op wanneer hij relatief helder aan de hemel staat, maar zijn kleur kan door de atmosfeer en lichtvervuiling minder duidelijk zijn. Kijk daarom op een heldere avond met een sterrenkaart om te controleren of dat opvallende puntje inderdaad Mars is.

Gebruik een verrekijker voor Jupiter en zijn helderste manen.

Met een verrekijker kun je Jupiter niet alleen beter bekijken, maar soms ook zijn vier helderste manen zien: Io, Europa, Ganymedes en Callisto. Ze verschijnen als kleine lichtpuntjes naast de planeet en kunnen van nacht tot nacht van positie veranderen. Zet de verrekijker zo mogelijk op een statief voor een stabieler beeld en kies een plek met weinig storend licht.

Tags: ecliptica, hemelkaart, horizon, johan rudolph thorbecke, jupiter, mars, mercurius, nachtelijke hemel, neptunus, planetarium-app, planeten met het blote oog, saturnus, sterrenkaart, sterrenkijken, telescoop, uranus, venus, verrekijker, zichtbare planeten